Батыс Қазақстан облысы
Шыңғырлау ауданы, Шыңғырлау ауылы
Л.Қылышев атындағы Шилі орта жалпы білім беретін мектебінің Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Лекеров Аймырза Лекерұлы
Күні________ Пәні: қазақ әдебиеті Сыныбы: 9д
Сабақтың тақырыбы: «Ғылым таппай мақтанба». Қара сөздер.
Сабақтың мақсаты: Абайдың өмірі мен шығармашылығы туралы түсінік
беріп, өлеңдері мен қарасөздерін салыстыра отырып, оқушы
санасына сіңіру, өлең мен қарасөздердің мазмұн бірлігін, сабақтастығын түсіндіру.
Әр оқушының өзіндік ой- қиялына ерік беріп, өзінше ой
қорытуына баулу, шығармашылық жұмыстарға жұмылдыру
арқылы таным- түсініктерін дамыту.
Ақынның өлеңдері мен қарасөздерін салыстыра отырып
оқушыларды адами қасиеттерге баулып, азаматтық бейнесін
қалыптастыру.

Көрнекілігі: Абай портреті, слайд.
Сабақтың түрі: Жаңа сабақ.
Сабақтың әдісі: Әңгімелеу. Сұрақ- жауап. Салыстыру. Талдау.

Сабақтың барысы:
А) Ұйымдастыру бөлімі:
Оқушылармен амандасу.Түгелдеу. Оқу құралдарын тексеру. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

Ә) Үй тапсырмасын тексеру:
Үйге берілген тапсырманы сұраймын. Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын.

Б) Жаңа сабақты түсіндіру:
Балалар, бүгінгі сабақты халқымыздың дана да, дара ұлдарының бірі Абай Құнанбай ұлына арнамақпыз. Жыр алыбы Ж.Жабаев Абай суретін көргенде:

Мыны тұрған Абайдың суреті ме?
Өлең сөздің ұқсаған құдіретіне.
Ақыл, қайрат, білімді тең ұстаған,
Өр Абайдың төтеген кім бетіне?- деп айтқан екен.

Абай туралы бар білетінімізді ортаға салып, Абай өміріне шолу жасайық.
Абай кім ? Ол қай жерде туған? Қай жерде оқыған? Абайдың әкесі кім, ол қандай адам болған? Абай ертегі, жырларды кімдерден тыңдап өсті? Абай тек өлең жазумен ғана шұғылданды ма?

Абай 1845 жылы бұрынғы Семей уезі, Шыңғыс тауының баурайында (қазіргі ШҚ облысының Абай ауданында) дүниеге келді. Азан шақырып қойған аты- Ибраһим, әжесі еркелетіп «Абай» деп атап кеткен. Абай жастайынан әңгіме, өлеңге әуес болып, әжесі Зере мен анасы Ұлжанның аңыз әңгімелерін тыңдаудан жалықпады.
Абай әуелі ауылда Ғабитхан деген татар молдасынан мұсылманша хат таниды. Содан әкесі 10 жасында Семейдегі Ахмет- Ризаның медресесіне оқуға береді. Медреседе оқытылған дін сабақтарынан басқа араб, парсы тілдерін жақсы меңгереді. Ол бос уақытында Шығыстың ұлы ақындары Низами, Сағди, Науаи, Физули, Фирдоуси шығармаларын өз бетімен оқып, ертегі, дастан, хисса сияқты әдеби мұралармен көптеп танысады. Медреседе үш жыл оқып, кейін өз бетімен»Приходская школаға» түсіп, үш айдай орысша оқиды.
Абайдың әкесі Құнанбай жас кезінен батыл, батырлыққа әуес болған. Ол тәрбиені өзінің ортасынан алған. Оқуы жоқ болса да, тоқығаны мол, ақылды, парасатты адам. Бір сөзді, тұлғалы, айбатты, қатал мінезді кісі болған. Құнанбай Қарқаралы округіне 1852-1856 жылдары 4 жыл аға сұлтан болған.
Әкесі Құнанбай Абайдан көп үміт күтеді. Сол себепті оны оқудан шығарып алып, ел басқару ісіне баулиды. Әкесінің жанында жүріп, сол кездегі атақты адамдарды қөреді., шешен- билерден сөз айтуды үйренеді, халықтың тұрмыс- тіршілігімен, өз халқының рухани мәдениетімен жақын танысады. Әке шешесінің қасында жүрген жас Абай оқудан қол үзбей, бос уақытында орыс әдебиеті мен тілін өздігінен үйреніп, орыстың ұлы ойшылдары Пушкин, Гоголь, Лермонтов, Щедрин, Некрасовтың шығармаларымен танысады.
Абай өлең шығаруды бала кезінен бастады, бірақ ақынның шығармашылықпен еркін айналысуы 1860 жылдардан басталды.
Абай өлеңдерін табиғатқа, ғылымға, тәлім- тәрбиеге, еңбекке шақыратын, махаббат, достық тақырыбында жазған.
Абайдың ақындығымен қоса әншілік, сазгерлік өнері де аса жоғары болған. Абайдың өзі шығарған 20 шақты өлең- әні бар. Сонымен қатар, Абай Пушкиннің романынан үзінділерді, Лермонтовтың өлеңдерін, Крыловтың мысалдарын аударды.
Абайдың қарасөздері қазақ өмірінің, жалпы адамзат тіршілігінің күрделі мәселелеріне арналған туындысы болып табылады. Абайдың қарасөздері философиялық трактаттарға үндес келеді.

Жалпы алғанда Абайдың 176 өлеңі бар. 45 қарасөзі бар. «Ескендір», «Масғұт». «Әзімнің әңгімесі» поэмалары бар. «Май түні», «Торы жорға», «Абай желдірмесі» атты күйлері бар.

- Ал, енді балалар. Абайдың «Ғылым таппай мақтанба» өлеңін талдап көрсек.
Өсек, өтірік, мақтаншақ,
Еріншек, бекер мал шашпақ-
Бес дұшпаның, білсеңіз,
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым, ойлап қой-
Бес асыл іс, көнсеңіз.
Тақтаға сызып көрсету: Балалар, енді осы өлеңді мен берген қарасөздермен салыстырып көрейік. (Қарасөздерді тарату. Олар: 44; 2; 9; 10; 17 қарасөздер)Талап Еңбек Өсек өтірік

Терең ой Бес асыл іс Қанағат Мақтан Бес дұшпан

Рақым Еріншек бекер мал шашпақ

Қарасөздерді балаларға оқытып, өлеңмен салыстырту.
(Өсек, өтірік-2 қарасөзі; мақтаншақ, еріншек- 38 қарасөзі;)

В) Сабақты бекіту:
- Балалар, Абайдың өмір жолымен, шығармашылығымен танысып, осы сабақтан не үйрендік? Абайды біз кім дейміз?

Көркем сөз шебері аудармашы Филосов


Реалист ақын Абай Сазгер

Ойшыл- ағартушы Көркем әдебиеттің темірқазығы

Абай шығармаларын неше салаға бөлуге болады?
1. Өзі шығарған өлеңдер
2. Ғақлия немесе қарасөздер
3. Өзге тілден аударған өлеңдер

Дәптерлеріне жаздыру.

Білімді бағалау: Оқушылардың сабаққа қатысуына, қайтарған жауаптарына қарай бағалау.

Үйге тапсырма: Абайдың өмірбаянын оқып келу және 17 қарасөзін оқып келу.

Сабақты аяқтау.
[left][/left] ������� ������ ��� dle ������� ��������� ������